युगक चक्र घुमिते रहैत अछि, देखू बैसि तमासा,
रसमलाइ भऽ बासि गन्हायल, अछि स्वादिष्ट बतासा।
हालत देखि मृदंग दंग अछि, कड़कि रहल अछि ताशा,
झुला रहल प्रतिभाशालीकेँ, आशा तथा निराशा।
घोड़ा धोबीघाट धरत आ गदहा रेस खेलायत,
निठुर दूध दहीसँ मक्खन, सहजहिँ आब बिलायत।
रोपल रहत बबूर ताहिमे चम्पा फूल फुलायत,
बाबू-भैया सभक मोँछमे मटियातेल मलायत।
हाकिम बनि कुर्सीकेँ छेकत, सब भुसकौलक टाड़ी,
शिक्षक बन्धु पढ़ाबऽ औता, पिबि भरि लबनी ताड़ी।
खेड़ही रहत विखिन्न, हविष्य कहाओत आब खेसाड़ी,
वनबिलाड़ वनराज बनत, आ सिंह नुकायत झाड़ी।
पित्तड़ि लग सोनाक मोल क्यौ, नीक लोक नहि मानत,
लाठी रहतै जकरा, से भरि गामक महिँस दफानत।
पाछाँ डाका दैत रहत, पहिने लऽ लेत जमानत,
से बुधियार बनत संसद मे, जते जोरसँ फान।
जातिवाद निर्मूल करक हित, जातिक लैछ सहारा,
अन्यायेटा करय, लगाबय जे सब न्यायक नारा।
जे गण्डा-गाही नहि बूझय, से पढ़बैछ पहाड़ा,
खौँझायल अपनापर, अनकर पितरक कोड़य सारा।
जतऽ शिवक छातीपर रखने, पैर ठाढ़ छथि काली,
जतऽ समन्वित देव-शक्तिसँ, दुर्गा खप्पर वाली—
अवतरली चण्डी-चामुण्डा नचली दऽ दऽ ताली,
ततऽ लोक चाहैछ देशकेँ, हम न्यूयार्क बना ली।
एही ठाम अर्द्धनारीश्वर, रूप भेल छथि भोला,
जनिका लय नित्तह पीसै छथि, गौरी भाङक गोला।
जे अछि चाहि रहल करब, पति-पत्नी बीच दुगोला,
तकर माथमे की गोबर, छै भरल अठासी तोला?
बलिदानीक रक्तमे सानल, ई स्वतन्त्रता आयल,
पाँचो दशक न बीतल तनिकर, स्मृति पर्यन्त धुँआयल।
ठोर-ठोरपर फुफड़ी, देशक कण्ठक सेप सुखायल,
हास्य कतऽसँ आनब? करुणे कण-कणमे सन्हिआयल।
yugak chakr ghumite rahait achhi, dekhu baisi tamasa,
rasamlai bhaऽ basi ganhayal, achhi svadisht batasa.
haalat dekhi mridang dang achhi, kaDaki rahal achhi tasha,
jhula rahal pratibhashaliken, aasha tatha nirasha.
ghoDa dhobighat dharat aa gadha res khelayat,
nithur doodh dahisan makkhan, sahajahin aab bilayat.
ropal raht babur tahime champa phool phulayat,
babu bhaiya sabhak monchhame matiyatel malayat.
hakim bani kursiken chhekat, sab bhuskaulak taDi,
shikshak bandhu paDhabऽ auta, pibi bhari labni taDi.
kheDhi raht vikhinn, havishya kahaot aab khesaDi,
vanabilaD vanraj banat, aa sinh nukayat jhaDi.
pittaDi lag sonak mol kyau, neek lok nahi manat,
lathi rahatai jakra, se bhari gamak mahins daphanat.
pachhan Daka dait raht, pahine laऽ let jamanat,
se budhiyar banat sansad mae, jate jorasan phaan.
jativad nirmul karak hit, jatik laichh sahara,
anyayeta karay, lagabay je sab nyayak nara.
je ganDa gahi nahi bujhay, se paDhbaichh pahaDa,
khaunjhayal apnapar, ankar pitrak koDay sara.
jatऽ shivak chhatipar rakhne, pair thaaDh chhathi kali,
jatऽ samanvit dev shaktisan, durga khappar vali—
avatarli chanDi chamunDa nachli daऽ daऽ tali,
tatऽ lok chahaichh deshken, hum nyuyark bana li.
ehi thaam arddhnarishvar, roop bhel chhathi bhola,
janika lay nittah pisai chhathi, gauri bhangak gola.
je achhi chahi rahal karab, pati patni beech dugola,
takar mathme ki gobar, chhai bharal athasi tola?
balidanik raktme sanal, ii svtantrta aayal,
pancho dashak na bital tanikar, smriti paryant dhunayal.
thor thorpar phuphDi, deshak kanthak sep sukhayal,
hasya katऽsan anab? karune kan kanme sanhiayal.
yugak chakr ghumite rahait achhi, dekhu baisi tamasa,
rasamlai bhaऽ basi ganhayal, achhi svadisht batasa.
haalat dekhi mridang dang achhi, kaDaki rahal achhi tasha,
jhula rahal pratibhashaliken, aasha tatha nirasha.
ghoDa dhobighat dharat aa gadha res khelayat,
nithur doodh dahisan makkhan, sahajahin aab bilayat.
ropal raht babur tahime champa phool phulayat,
babu bhaiya sabhak monchhame matiyatel malayat.
hakim bani kursiken chhekat, sab bhuskaulak taDi,
shikshak bandhu paDhabऽ auta, pibi bhari labni taDi.
kheDhi raht vikhinn, havishya kahaot aab khesaDi,
vanabilaD vanraj banat, aa sinh nukayat jhaDi.
pittaDi lag sonak mol kyau, neek lok nahi manat,
lathi rahatai jakra, se bhari gamak mahins daphanat.
pachhan Daka dait raht, pahine laऽ let jamanat,
se budhiyar banat sansad mae, jate jorasan phaan.
jativad nirmul karak hit, jatik laichh sahara,
anyayeta karay, lagabay je sab nyayak nara.
je ganDa gahi nahi bujhay, se paDhbaichh pahaDa,
khaunjhayal apnapar, ankar pitrak koDay sara.
jatऽ shivak chhatipar rakhne, pair thaaDh chhathi kali,
jatऽ samanvit dev shaktisan, durga khappar vali—
avatarli chanDi chamunDa nachli daऽ daऽ tali,
tatऽ lok chahaichh deshken, hum nyuyark bana li.
ehi thaam arddhnarishvar, roop bhel chhathi bhola,
janika lay nittah pisai chhathi, gauri bhangak gola.
je achhi chahi rahal karab, pati patni beech dugola,
takar mathme ki gobar, chhai bharal athasi tola?
balidanik raktme sanal, ii svtantrta aayal,
pancho dashak na bital tanikar, smriti paryant dhunayal.
thor thorpar phuphDi, deshak kanthak sep sukhayal,
hasya katऽsan anab? karune kan kanme sanhiayal.
स्रोत :
पुस्तक : चन्द्रनाथमिश्र ‘अमर’ रचना संचयन (पृष्ठ 383)
संपादक : योगानन्द झा, शम्भुनाथ झा, विजयदेव झा
रचनाकार : चन्द्रनाथ मिश्र ‘अमर’
प्रकाशन : साहित्य अकादेमी, नई दिल्ली
संस्करण : 2025
Additional information available
Click on the INTERESTING button to view additional information associated with this sher.
rare Unpublished content
This ghazal contains ashaar not published in the public domain. These are marked by a red line on the left.