परभाती हँसि पलास के बन का धीरे-धीरे
लाली-लाली अँगुरिन ते गुदगुदी छुटयि जगायि रही।
बिन पातिन के छिपुलन पर टेसू फूले झूलयिं,
का परलयि की फउजयि हाँथन पर अंगार नचायि रहीं?
यी सोने की ब्यरिया मा अँटकति, नाचति, उछरति
चरवाहन की टोली का अगुआ वुहु सुन्दर साँवलिया—
चरवाहु चला बंसीवाला।
गाढ़ा की चुस्त मिरजई, तिहि पर फ्याँटा बँसुड़ी,
कानन बारी, मूड़ मुड़इठा, काँधे झब्बा झूलि रहा।
पहुँचारी पहिंदे हाथे लीन्हें धनुही-तरकसु,
दगर-दगर माथे ऊपर तिरपुण्डु किहे इँटक्वहरा का।
र्याख उठन्ता ज्वानु र्वाब देंही ते बरसइ
खोंडस बर्स किसोर राम का निरछल रूपु मनोहर वुहु—
चरवाहु चला बंसीबाला।
काँकर की कुरसी-मेज जोरि इजलासु बनावयिं—
लरिका करयिं मुकदिमा बाजी कस सरपंच सोहायि रहा!
हँसि-हँसि कय लिखयि बयानु, देयि पातिन के पुरजा,
सजा बोलि कयि कैदु करयि, वुहिका सब हुकुम बजायि रहे,
जब सँड़वा डहँकयि, तित्तुर बहँसयिं होयि लराई,
झूँठ-मूठु का राजा वुहु साँचउ राजा अस चितयि-चितयि—
चरवाहु चलयि बंसीवाला।
जब ठीक दुपहरी खिली, बड़े मुखिया की बिटिया—
आयी चाउर-दूध पूजि जंगली-नाथ सिउ-संकर का।
छ्वटकये लरिकवा गाँसि चिढ़ावयिं काकी! भउजी!
वह पियारु कयि लेयि देखि, चरवाहु हँसयि हिरदउँ खोले।
ज्याठ की पुरनमासी, मङ्गरु, रोहिनी नखत पर
यहयि रूप की रासि चलयि दुलहिनि बनि कयि आगेपाछे—
चरवाहु चलयि बंसीवाला।
जंगल के बीच तलाउ, किनारे गोरू छिटके,
आँबु अक्यलवा ऊपर बउरा क्वयिली टुटू-टुहू ब्वालयिं।
बन फल सब बीनि-बटोरि लरिकवा लयि-लयि आँवयिं
चीखि-चीखि दादा का दयि-दयि, भउजी ते ठलुहायि करयिं—
सब नंगी देही पर पियार का जामा पहिंदे
कँगलन बीच प्रेम-माया की अगनित गठरी बाँधि-बाँधि।
चरवाहु चला बंसीवाला।
गउहाने तर खजूरि ऊपर जब चढ़यि चँदरमा,
रहस-मंडली मचयि मजे मा, खपटन के तबला बाजयिं—
लरिकवा घेरि दादा भउजी दूनऊ का पकरायिं,
क्यसन कँधय्या यहयि नीक जब राधा-रानी तुहें बनयिं।
दूनउँ-दूनउँ का देखि याक क्वँडरा मा नाचयिं
सबके सुखते सुखी भ्वरहरे लीला पूरी होतयि खन—
चरवाहु चला बंसीवाला।
parbhati hansi palas ke ban ka dhire dhire
lali lali angurin se gudgudi chhutayi jagayi rahi,
bina patin ke chhipulan par tesu phool jhulayin,
ka parilay ki phaujayi hanthan par angar nachayi rahin?
yi sone ki byariya ma antakati, nachati, uchharati
charvahan ki toli ka agua buhu sundar sanvaliya—
charvahu chala bansivala.
gaDha ki chust mirajii, tihi par phyanta bansuDi,
kanan bari, mooD muDaitha, kandhe jhabba jhuli raha.
pahunchari pahinde, hathe linhe dhanuhi tarakasu,
dagar dagar mathe uupar tirpunD kihe intakvahra ka.
rayakh uthanta jvanu ravab dehin te barasayi
khonDas bars kisor raam ka nirchhal rupu manohar kuhu—
charvahu chala bansivala.
kankar ki kursi mej jori ijlasu banavyin
larika karayin mukadimabaji kas sarpanchu sohayi raha!
hansi hansi kayi likhayi bayanu deyi patin ke purja
saja boli kayi kaidu karayi vuhika sab hukum bajayi rahe,
jab sanDava Dahankayi, tittur bahansayin, hoyi larai,
jhoonth moonth ka raja vuhu sanchau raja as chitayi chitayi—
charvahu chala bansivala.
jab theek dupahri khili, baDe mukhiya ki bitiya
aayi chaur dudhu puji jangli naath siu sankar ka,
chhvakye larikva gansi chiDhavayin “kaki!” “bhauji!”
wo piyaru kayi leyi dekhi, charvahu hansayi hiradaun khole
jyaath ki puranmasi, mangru, rohini nakhat par
yahayi roop ki rasi chalayi dulahini bani kayi aage achhe—
charvahu chala bansivala.
jangal ke beech talau, kinare goru chhitke
anbu akyalva uupar baura kvayili tuhu tuhu bvalayin,
ban phal sab bini batori larikva layi layi avyin
chikhi chikhi dada ka dayi dayi, bhauji te thaluhayi karayin.
sab nangi dehin par piyar ka jama pahinde
kangalan beech prem maya ki agnit gathri bandhi bandhi,
charvahu chala bansivala.
gauhane tat khajuri uupar jab chaDhayi chandarama
rahas manDli machayi maje ma khaptan ke tabla bajayin,
larikva gheri dada bhauji dunau ka pakaryin
“kysan kandhayya yahayi neek jab radha rani tuhen baniyan.
dunaun dunaun ka dekhi yaak kvanDara ma nachyin
sabke sukh te sukhi bhvarahre lila puri hotayi khan—
charvahu chala bansivala.
parbhati hansi palas ke ban ka dhire dhire
lali lali angurin se gudgudi chhutayi jagayi rahi,
bina patin ke chhipulan par tesu phool jhulayin,
ka parilay ki phaujayi hanthan par angar nachayi rahin?
yi sone ki byariya ma antakati, nachati, uchharati
charvahan ki toli ka agua buhu sundar sanvaliya—
charvahu chala bansivala.
gaDha ki chust mirajii, tihi par phyanta bansuDi,
kanan bari, mooD muDaitha, kandhe jhabba jhuli raha.
pahunchari pahinde, hathe linhe dhanuhi tarakasu,
dagar dagar mathe uupar tirpunD kihe intakvahra ka.
rayakh uthanta jvanu ravab dehin te barasayi
khonDas bars kisor raam ka nirchhal rupu manohar kuhu—
charvahu chala bansivala.
kankar ki kursi mej jori ijlasu banavyin
larika karayin mukadimabaji kas sarpanchu sohayi raha!
hansi hansi kayi likhayi bayanu deyi patin ke purja
saja boli kayi kaidu karayi vuhika sab hukum bajayi rahe,
jab sanDava Dahankayi, tittur bahansayin, hoyi larai,
jhoonth moonth ka raja vuhu sanchau raja as chitayi chitayi—
charvahu chala bansivala.
jab theek dupahri khili, baDe mukhiya ki bitiya
aayi chaur dudhu puji jangli naath siu sankar ka,
chhvakye larikva gansi chiDhavayin “kaki!” “bhauji!”
wo piyaru kayi leyi dekhi, charvahu hansayi hiradaun khole
jyaath ki puranmasi, mangru, rohini nakhat par
yahayi roop ki rasi chalayi dulahini bani kayi aage achhe—
charvahu chala bansivala.
jangal ke beech talau, kinare goru chhitke
anbu akyalva uupar baura kvayili tuhu tuhu bvalayin,
ban phal sab bini batori larikva layi layi avyin
chikhi chikhi dada ka dayi dayi, bhauji te thaluhayi karayin.
sab nangi dehin par piyar ka jama pahinde
kangalan beech prem maya ki agnit gathri bandhi bandhi,
charvahu chala bansivala.
gauhane tat khajuri uupar jab chaDhayi chandarama
rahas manDli machayi maje ma khaptan ke tabla bajayin,
larikva gheri dada bhauji dunau ka pakaryin
“kysan kandhayya yahayi neek jab radha rani tuhen baniyan.
dunaun dunaun ka dekhi yaak kvanDara ma nachyin
sabke sukh te sukhi bhvarahre lila puri hotayi khan—
charvahu chala bansivala.
स्रोत :
पुस्तक : पढ़ीस ग्रंथावली (पृष्ठ 91)
संपादक : डॉ. रामविलास शर्मा, युक्तिभद्र दीक्षित
रचनाकार : बलभद्रप्रसाद दीक्षित 'पढ़ीस'
प्रकाशन : उत्तर प्रदेश हिन्दी संस्थान, लखनऊ
संस्करण : 1998
Additional information available
Click on the INTERESTING button to view additional information associated with this sher.
rare Unpublished content
This ghazal contains ashaar not published in the public domain. These are marked by a red line on the left.