बरखा कै सीजन चलत रहा, कुछ होत रही बूँदाबाँदी।
काका चिंतय मा सोइ गये, बड़कई भैंसिया है माँदी।
लघुसंका कै जब जोर परा, गोबरे काका तब जागि गये।
भुइँ मा डंडा पटकिन जानिन, किरवा फतरिंगवा भाग गये।
कुलि वर से जब निहचिंत भये, तब जेब टटोलिन कुर्ती कै।
फिर ठोकिं-पीटि मुँह मा डाइन, औ अमल मिटाइन सुर्ती कै।
सुर्ती जब आपन असर किहिस, तब देह तूरि अँगिराय उठे।
कौनौ पुरान फिल्मी गानक धुनि, खटियै पर से गाइ उठे।
कोटा से तेल मिला नाहीं, ढेबरिउ बुतानि ताखे वाली।
हम तौ सच्चाई कहेन सिर्फ ना, बात कहेन माखै वाली।
अपनौ हथवा नाही सूझै, अस राज रहै अँधियारा कै।
बस वही समय जूतक नीचे,कहुँ दबि गय पूँछि फेंटारा कै।
काका तौ अपने मौजम रहै, ना उनका कुछू देखाय परा।
पर काली राति नाग काला, जस पूँछि दबी घुघुवाय परा।
आतंकवाद कै सग चाचा, ऊ साँपय वाला पच्छ लिहिस।
यै गल्तिस गोड़ धरिन वहपै, ऊ जानि बूझि कै भच्छि लिहिस।
काका जुरतै अहदंकि गये, कुछ आव बाव बक्कै लागे।
हे राम कहौ ई का होइगा, सब फाटि परा एक्कै लागे।
हल्का सा चक्कर घस आवा, वै गोड़ पकरिकै बैठि गये।
मुँह से कुछ झाग वाग निकला, काका भुँइयें मा ऐंठ गये।
आवाज सुनिन जब काका कै, घरवाले जुरतै चौंकि उठे।
थे वफादार कबरा झबरा, वइ दूनो कुकुर भौंकि उठे।
कोठरी से दुल्हनिया बोली, देखो बप्पा का का होइगा।
मुरझान मुँहप पानी डउते, गँउवा मा गोहरउवरि परिगा।
काकी सुनिकै हैहासि गईं, गोबरे काका के बारे मा।
झट गल्ली से बाहर आईं, वै वल्ली रहीं वसारे मा।
जस गाँव भरेम हइया परिगा, आधे सुनि कै सनपाति गये।
हे दइव सुनायव का सबका,आखिर ई अतनी राति गये।
काका का देखै गाँव जुटा, वहमा एक जने असोक रहै।
रस्ता भर थर-थर-थर काँपै,हद से ज्यादा डरपोक रहै।
हालत काँपत हनुमान सुमिरि, वै आपन बात कहै लागे।
कसकै लोधियाना छोड़ि छाड़ि,मजबूरिम गाँउप रहै लागे।
गरमी औ बरखा कै भैया, हम नाँउ सुने घबराइत है।
होली से राम बियाहे तक, हम खटियै पइहाँ खाइत है।
जमराज गये रिसियाय मनौ, ई दयुक दूत उत्पात किहिन।
है कइव साल से बचा गाँव, काका फिर से सुरुआत किहिन।
यहि बातचीत के बीचेन मा, बँसवारी मा कुछ खुरुकि गवा।
डियुहार कसम अस जानि परा, सबकै परान जस सुरुकि गवा।
छेदी बोले यहि रस्ता पर, हम कहेन बाँस झोपड़ा होई।
है आज उछिंदी राति मनौ, ई पक्का विछखोपड़ा होई।
डोड़हा साँपेक बाभन समझौ, औ जनमजात सिधवा मानौ।
धमिना या भागि लोहारिनि है, या तौ ई मजगिधवा जानौ।
हे सेषनाग कै सग वंसज, अब चले जाव ना फुँह देखब।
जौ बड़िन भागि तौ भोर पहर, अब मेहरारू कै मुँह देखब।
डेरसटा रहैं मुल तब्बौ सब, एक साधेन काकक पास चले।
औ हिंया दुआरेप काका कै, खटिया पर उखड़ी साँस चलै।
काका कै नारी बंद रहय, साँसौ कुछ नेरे दूरि चलै।
नौसिखिया लड़िकन के झारै,तनिकौ न साँपेक कूरि चलै।
कुछ झूठै तौ कुछ साँचि रहे, कुछ नागिन धुनि पै नाचि रहे।
कुछ काली कलकत्ता कहिकै, लोना चम्मारिन बाँचि रहे।
कुछ समझावत हैं फिसिर फिसिर, कुछ गोड़ चलावैं घिसिर घिसिर।
औ सियाराम, कुंटल पाँडे, तहुलिक आये अवधेस मिसिर।
ढाँढ़स बँधाइ एय तीन जने, अपनौ सबकै जिव बड़ा किहिन।
काका का चुंगी नाका पर,धीरेस उठाय कै खड़ा किहिन।
मंत्रन कै खेल सुरू होगा, फिर चँवर मुहप मारै लागे।
वासुकी नाथ का सुमिरि-सुमिरि, सब काका का झारै लागे।
काका पहिलेन कमजोर रहे, यहि झाड़फूँक मा कँहरि दिहिन।
जब रोइ पीटि कुलि करम भवा, तब सैंतालीस सौ लहरि दिहिन।
कुछ देर हुँवय आराम किहिन, टेकत टाकत घर का आये।
साँसति आफति मा जिव परान, हर साल यहै बरखा आये।
barkha kai sijan chalat raha, kuch hot rahi bundabandi.
kaka chintay ma soi gaye, baDakii bhainsiya hai mandi.
laghusanka kai jab jor para, gobre kaka tab jagi gaye.
bhuin ma DanDa patkin janin, kirva phatringva bhaag gaye.
kuli var se jab nihchint bhaye, tab jeb tatolin kurti kai.
phir thokin piti munh ma Dain, au amal mitain surti kai.
surti jab aapan asar kihis, tab deh turi angiray uthe.
kaunau puran philmi ganak dhuni, khatiyai par se gai uthe.
kota se tel mila nahin, Dhebariu butani takhe vali.
hum tau sachchai kahen sirph na, baat kahen makhai vali.
apnau hathva nahi sujhai, as raaj rahai andhiyara kai.
bas vahi samay jutak niche,kahun dabi gay punchhi phentara kai.
kaka tau apne maujam rahai, na unka kuchhu dekhay para.
par kali rati naag kala, jas punchhi dabi ghughuvay para.
atankvad kai sag chacha, uu sanpay vala pachchh lihis.
yai galtis goD dharin vahapai, uu jani bujhi kai bhachchhi lihis.
kaka juratai ahdanki gaye, kuch aav baav bakkai lage.
he raam kahau ii ka hoiga, sab phati para ekkai lage.
halka sa chakkar ghas aava, vai goD pakarikai baithi gaye.
munh se kuch jhaag vaag nikla, kaka bhuniyen ma ainth gaye.
avaj sunin jab kaka kai, gharvale juratai chaunki uthe.
the vaphadar kabra jhabra, vai duno kukur bhaunki uthe.
kothari se dulhaniya boli, dekho bappa ka ka hoiga.
murjhan munhap pani Daute, ganuva ma goharauvari pariga.
kaki sunikai haihasi gain, gobre kaka ke bare ma.
jhat galli se bahar ain, vai valli rahin vasare ma.
jas gaanv bharem haiya pariga, aadhe suni kai sanpati gaye.
he daiv sunayav ka sabka,akhir ii atni rati gaye.
kaka ka dekhai gaanv juta, vahma ek jane asok rahai.
rasta bhar thar thar thar kanpai,had se jyada Darpok rahai.
haalat kanpat hanuman sumiri, vai aapan baat kahai lage.
kasakai lodhiyana chhoDi chhaDi,majburim ganup rahai lage.
garmi au barkha kai bhaiya, hum nanu sune ghabrait hai.
holi se raam biyahe tak, hum khatiyai paihan khait hai.
jamraj gaye risiyay manau, ii dayuk doot utpaat kihin.
hai kaiv saal se bacha gaanv, kaka phir se suruat kihin.
yahi batachit ke bichen ma, bansvari ma kuch khuruki gava.
Diyuhar kasam as jani para, sabakai paran jas suruki gava.
chhedi bole yahi rasta par, hum kahen baans jhopDa hoi.
hai aaj uchhindi rati manau, ii pakka vichhkhopDa hoi.
DoDha sanpek babhan samjhau, au janamjat sidhva manau.
dhamina ya bhagi loharini hai, ya tau ii majagidhva janau.
he seshnag kai sag vansaj, ab chale jaav na phunh dekhab.
jau baDin bhagi tau bhor pahar, ab mehraru kai munh dekhab.
Derasta rahain mul tabbau sab, ek sadhen kakak paas chale.
au hinya duarep kaka kai, khatiya par ukhDi saans chalai.
kaka kai nari band rahay, sansau kuch nere duri chalai.
nausikhiya laDikan ke jharai,tanikau na sanpek kuri chalai.
kuch jhuthai tau kuch sanchi rahe, kuch nagin dhuni pai nachi rahe.
kuch kali kalkatta kahikai, lona chammarin banchi rahe.
kuch samjhavat hain phisir phisir, kuch goD chalavain ghisir ghisir.
au siyaram, kuntal panDe, tahulik aaye avdhes misir.
DhanDhas bandhai ey teen jane, apnau sabakai jiv baDa kihin.
kaka ka chungi naka par,dhires uthaay kai khaDa kihin.
mantran kai khel suru hoga, phir chanvar muhap marai lage.
vasuki naath ka sumiri sumiri, sab kaka ka jharai lage.
kaka pahilen kamjor rahe, yahi jhaDphunk ma kanhari dihin.
jab roi piti kuli karam bhava, tab saintalis sau lahari dihin.
kuch der hunvay aram kihin, tekat takat ghar ka aaye.
sansati aphati ma jiv paran, har saal yahai barkha aaye.
barkha kai sijan chalat raha, kuch hot rahi bundabandi.
kaka chintay ma soi gaye, baDakii bhainsiya hai mandi.
laghusanka kai jab jor para, gobre kaka tab jagi gaye.
bhuin ma DanDa patkin janin, kirva phatringva bhaag gaye.
kuli var se jab nihchint bhaye, tab jeb tatolin kurti kai.
phir thokin piti munh ma Dain, au amal mitain surti kai.
surti jab aapan asar kihis, tab deh turi angiray uthe.
kaunau puran philmi ganak dhuni, khatiyai par se gai uthe.
kota se tel mila nahin, Dhebariu butani takhe vali.
hum tau sachchai kahen sirph na, baat kahen makhai vali.
apnau hathva nahi sujhai, as raaj rahai andhiyara kai.
bas vahi samay jutak niche,kahun dabi gay punchhi phentara kai.
kaka tau apne maujam rahai, na unka kuchhu dekhay para.
par kali rati naag kala, jas punchhi dabi ghughuvay para.
atankvad kai sag chacha, uu sanpay vala pachchh lihis.
yai galtis goD dharin vahapai, uu jani bujhi kai bhachchhi lihis.
kaka juratai ahdanki gaye, kuch aav baav bakkai lage.
he raam kahau ii ka hoiga, sab phati para ekkai lage.
halka sa chakkar ghas aava, vai goD pakarikai baithi gaye.
munh se kuch jhaag vaag nikla, kaka bhuniyen ma ainth gaye.
avaj sunin jab kaka kai, gharvale juratai chaunki uthe.
the vaphadar kabra jhabra, vai duno kukur bhaunki uthe.
kothari se dulhaniya boli, dekho bappa ka ka hoiga.
murjhan munhap pani Daute, ganuva ma goharauvari pariga.
kaki sunikai haihasi gain, gobre kaka ke bare ma.
jhat galli se bahar ain, vai valli rahin vasare ma.
jas gaanv bharem haiya pariga, aadhe suni kai sanpati gaye.
he daiv sunayav ka sabka,akhir ii atni rati gaye.
kaka ka dekhai gaanv juta, vahma ek jane asok rahai.
rasta bhar thar thar thar kanpai,had se jyada Darpok rahai.
haalat kanpat hanuman sumiri, vai aapan baat kahai lage.
kasakai lodhiyana chhoDi chhaDi,majburim ganup rahai lage.
garmi au barkha kai bhaiya, hum nanu sune ghabrait hai.
holi se raam biyahe tak, hum khatiyai paihan khait hai.
jamraj gaye risiyay manau, ii dayuk doot utpaat kihin.
hai kaiv saal se bacha gaanv, kaka phir se suruat kihin.
yahi batachit ke bichen ma, bansvari ma kuch khuruki gava.
Diyuhar kasam as jani para, sabakai paran jas suruki gava.
chhedi bole yahi rasta par, hum kahen baans jhopDa hoi.
hai aaj uchhindi rati manau, ii pakka vichhkhopDa hoi.
DoDha sanpek babhan samjhau, au janamjat sidhva manau.
dhamina ya bhagi loharini hai, ya tau ii majagidhva janau.
he seshnag kai sag vansaj, ab chale jaav na phunh dekhab.
jau baDin bhagi tau bhor pahar, ab mehraru kai munh dekhab.
Derasta rahain mul tabbau sab, ek sadhen kakak paas chale.
au hinya duarep kaka kai, khatiya par ukhDi saans chalai.
kaka kai nari band rahay, sansau kuch nere duri chalai.
nausikhiya laDikan ke jharai,tanikau na sanpek kuri chalai.
kuch jhuthai tau kuch sanchi rahe, kuch nagin dhuni pai nachi rahe.
kuch kali kalkatta kahikai, lona chammarin banchi rahe.
kuch samjhavat hain phisir phisir, kuch goD chalavain ghisir ghisir.
au siyaram, kuntal panDe, tahulik aaye avdhes misir.
DhanDhas bandhai ey teen jane, apnau sabakai jiv baDa kihin.
kaka ka chungi naka par,dhires uthaay kai khaDa kihin.
mantran kai khel suru hoga, phir chanvar muhap marai lage.
vasuki naath ka sumiri sumiri, sab kaka ka jharai lage.
kaka pahilen kamjor rahe, yahi jhaDphunk ma kanhari dihin.
jab roi piti kuli karam bhava, tab saintalis sau lahari dihin.
kuch der hunvay aram kihin, tekat takat ghar ka aaye.
sansati aphati ma jiv paran, har saal yahai barkha aaye.
स्रोत :
पुस्तक : अवधी मिठास (पृष्ठ 35)
रचनाकार : मनोज मिश्र ‘कप्तान’
प्रकाशन : सर्वभाषा प्रकाशन, नई दिल्ली
संस्करण : 2025
Additional information available
Click on the INTERESTING button to view additional information associated with this sher.
rare Unpublished content
This ghazal contains ashaar not published in the public domain. These are marked by a red line on the left.